Moro med ord og uttrykk!

Å kneppe brennevin

Skeivknept2

Spalteredaktøren har visst kledd på seg sjøl denne gongen. Å kneppe i feil hol på denne måten er det mange ord og talemåtar for. Ein liten følar vart lagt ut om dette på faceboook-gruppa «Språkspalta» nyleg, og vi har også fått tilgang til eit materiale som Heidi Brøseth samla inn i samband med eit radioprogram i 2008-09.
Den nemninga eg lærte på indre Nordmøre for slik skeivknepping, var å kneppe Stomperud. Dette er også kjent på Frøya. Den evige soldaten nr 91 må vel vera opphavet, og sikkert inspirert av striper der han har hatt det frykteleg travelt, slik det skjer av og til.
Somme av uttrykka går tilbake på personar som har levd. Det mest utbreidde er kanskje å kneppe Tus-Jo, som finst i Gudbrandsdalen, Østerdalen og somme andre plassar på det indre Austlandet. Også i variantar som «tufs-Jo», «fuss-Jo» med fleire. Tus-Jo skal ha vore ein original i Nord-Gudbrandsdalen på 1700-talet, nemnt i bygdehistoriene til Ivar Kleiven. Å kneppe halt-Roland (Lierne) går nok også tilbake på ein verkeleg person.
Somme uttrykk knyter denne forma for knepping til bestemte yrke: Sjømannsknepping, å kneppe hesthandlar. Eller stand og stilling, posisjon i livet, som dei trønderske «no har du knept husmann», «kneppe gammelkaill», og «drengkaillknæpt» (drengkall = ungkar).
Å kneppe brennevin, eller kneppe til brennevin finst mange plassar, også i svensk. I siste tilfelle kunne ein kanskje tolke det som ein vri på «knäppa bredvid». Men det er også sagt at slik knepping gjorde det lettare å få brennevinsflaska på innerlomma. Variantar: «kneppe til ein dram» (Hemsedal), «kneppe dram» (Hurdal), eller «kneppe til fyll» (Larvik).
Så har vi ei gruppe som har med gjestebod å gjera. «Inviterer du til gjestebud?» var spørsmålet i Telemark til den som hadde feilknept. I Agdenes «no bli du bortbedt». «Knäppa till bröllops» var sagt i Västerbotten i Nord-Sverige; ein sikta da visstnok til nervøs brudgom som kunne få trøbbel med påkledninga. I svensk også «knäppa till kalas»
Frå Frøya har vi «å knæpp lepp-si». Dette ordet er elles bruka særleg om klesplagg som er ujamne i kanten.
Nokre andre høvelege kommentarar til den som hadde komme i skade for å kneppe skeivt: «du knepper skjetord på deg» (Bremanger), «har du fore saman med presten?» (Sunnmøre), «hi huset seggi?» (Steinkjer-kanten).
Litt overtru og varsel hører også med: Skeivknepping kan tolkast som teikn på at ein er forelska, men det kan også heite «å knepp bort kjæresten» (Bindal). Andre meiner det tyder på ein uheldig dag, eller at ein kjem til å få skjenn i løpet av dagen.

Advertisements

Single Post Navigation

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

%d bloggers like this: