Moro med ord og uttrykk!

Stalldøra er open

Stalldøra

Ja, dette var ikkje bra! Hendeleg uhell, likesæle eller kva det no er, slik kan ein ikkje gå. Kor som er, det er mange namn på denne viktige delen av klesbunaden vår, og stalldøra er eitt av dei meir spøkefulle. Ein blir oppfordra til å ha igjen stalldøra så hesten ikkje kjem ut. Litt eldre mannfolk kan kvittere med at det neppe har særleg å seie til eller frå, eller at «daud fugl flyg ikkje tå reiret». Men det kan ein jo aldri vita!
Krambua er eitt anna av mange slike skjemtenamn. Det hender den blir ståande open også.
Stilistisk meir nøytrale er ord som gylf og smekk (buksesmekk). Desse kan begge vera overført frå eit stadium da det var vanleg med ein klaff i buksene på denne staden. Gylf er eit lågtysk lånord. Kjølpen om buksesmekken (Tromsø) ser også ut til å ha betydd ‘klaff’ opphavleg.

Mange av namna syner sjølvsagt til det som er innafor, eller det som innretninga blir bruka til: Pissehol eller pissarhol er mykje utbreidd, piss-sprotte ikkje heilt sjeldan heller. Pikksprotte er også registrert. I Trøndelag finst pillhol, I Søndre Land pikkhøl, og i Sørli piss-spring. Manntisshol ser ut til å ha vore eit slangord i Namsos, kanskje også fleire plassar.

Mange av orda er reint beskrivande: Sprotte («ha igjen sprotta di!»), buksesprotte, sprokkhol (Lærdal), buksekil(e) (Trøndelag, Nordland), brok-kil(e) (Nordmøre, somme plassar i Sør-Trøndelag).

Mauk (Namdalen, Nordland) kjem kanskje av at det kan ha ein tendens til å vera fuktig på denne staden?

Det kan koste å gå med stalldøra oppe. I Sunndal kunne ein risikere å bli avkrevd «ti øre i brokkilskatt» dersom ein vart «ferska» i ein slik tilstand. Reidar Djupedal har notert same kravet frå fleire stader. I Skien begynte dei å telje 10, 20, 30 osb til vedkommande hadde retta opp fadesen.

Elles går det an å ta eit gjenhør med denne: http://tv.nrk.no/serie/og-takk-for-det/FUHA01008969/sesong-1/episode-4

Advertisements

Single Post Navigation

4 thoughts on “Stalldøra er open

  1. Kjersti L. on said:

    Ang. «brokkilskatt»: Jeg husker godt at vi – på 50- og 60-tallet sa: «Du skylder meg 10 øre», hvis en av knappene i gylfen (brokkil på Orkanger) var åpen; 20 øre hvis to var åpne osv. Min gamle far hadde alltid knapper i sine bukser, ikke glidelås.

  2. Lars Petter on said:

    Null problem, død fugl faller ikke ut av redet 😉

  3. tojk on said:

    Takk for den også, artig uttrykk!

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

%d bloggers like this: