Moro med ord og uttrykk!

Oppvaskkluten

Oppvasklut3

Da var turen kommen til oppvaskkluten. Fleire av orda her er alt nemnt i kommentarar til andre klutar og filler vi har tatt for oss.
Omtrent slik såg bildet ut i 2003, da denne kluten fekk eit eige avsnitt i boka «Norge rundt med ord»: Over store delar av Austlandsområdet bruke fat(a)fille eller fataklut særskilt om oppvaskkluten. I Uvdal i øvre Numedal er uttalen fåtåfille. Det er også eit enkelt belegg på fatafill’ frå Roan i Sør-Trøndelag.
Elles er orda for dette samansett med presiserande førsteledd som kopp-, kjerald- og oppvask-, og med dei etterledda som er kurante i tyding ’vaskefille’ i kvart område.
Såleis får vi kopptvoge mange stader der ein også bruker tvoge (vesta- og nordafjells). Uttalen vil variere på same måten som for usamansett tvoge. Somme stader blir det –e- i samansetjingsleddet, som koppetvoge frå Bud i Romsdal og koppetvoga frå Åseral.
I same området vil ein også mange stader ha samansetjinga kjerald- eller kjøreldtvoge. Her blir det enda større uttalevariasjon, sidan også førsteleddet blir uttalt på mange forskjellige måtar: kjørøldetvoga (Voss); kjøreltvøge (Gloppen); kjørrølltvuå (Stangvik); kjørreltu’ (fleire stader i Trøndelag); kjørrålltuggu (Verdal); kjøllt(v)ogæ e l (fleire stader på Helgeland); kjølltvo (Skjerstad i Salten) er nokre eksempel. Elles vil vi finne oppvasktvoge (oppvasktvøge Borgund; oppvasktuå Valsøyfjord på Nordmøre; oppvasktuggu Frosta og Røyrvik i Nord-Trøndelag). På Byneset ved Trondheim har dei brukt ordet vaskartvoge (vaskartu’) særskilt om kopptu’.
Lerve/lurve dekkjer eit stort område i tydinga ’vaskefille’. For ’oppvaskklut’ vil vi i same området finne kopplerve, meir sjeldan kjeraldlerve (Sunndal kjørull-lårv’), koppvasklerve (Orkdal) og oppvaskarlerve (oppvaskarlørva Hillesøy i Troms).
Lokalt for Hallingdal er slifse (Nes); også vaskeslifse (Hol). I akkurat denne tydinga gjeld det visst også tyfse (Hemsedal). Berre i Ytre Rendal er registrert slaggfille (slägg-), og i Meland i ytre Hordaland finst kjeralddekse (kjørladeksa).
I Røyrvik har ein slarve (slærv’) om vaskefille, og i denne samanhengen blir det koppslarve (koppslærv’).
I Selbu finst kopptussu.
Som gammalt og sjeldant mål frå Frøya er oppgjeve svinte, f, om kopptvoge («fli mæ svinta»).
Tørkafille er brukt særskilt om oppvaskfilla i Gausdal.
Andre ord som er brukte, men utan bestemt geografisk avgrensing, er koppfille, koppklut, oppvaskfille og oppvaskklut.

Advertisements

Single Post Navigation

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

%d bloggers like this: