Moro med ord og uttrykk!

Teill

Hørkelgadd

Dette bildet (ved TEJ) får illustrere ordet vi skal ta for oss i dette innlegget.

I Trøndelag har vi nemleg det interessante ordet ei tell’, om eit enkelttre, (yngre eller mindre tre, vil vel somme avgrense det til) helst av gran eller furu (altså bartre), grantell og forrotell eller furrutell. I leksvikmålet noterer Laurits Killingbergtrø at tell uspesifisert helst er grantre, for å få fram at det gjeld furu, må ein seie furrutell. Det er altså ikkje artsnamn: ”hogg ned ei tell” kan det bli sagt, utan å spesifisere treslaget. Stundom er det utvida også til andre tre, slik at vi kan få bjørktell, øldertell, rogntell, og i ekstreme tilfelle til og med æppeltell (men den er det kanskje ikkje så mange som vil godta). Juletre kan bli kalla jultell eller jultretell. Eit par informantar frå Meldal vil faktisk legge noko negativt i ordet ei tell: ”halvtørt, rauvedt, strante tufstre som er for lite til tømmer – oss sett att nå telljo» skriv den eine. Den andre karakteriserer derimot tella slik: ”stort, rotkviståt, jurkviståt tånnårtre som ingen sagmester sett pris på”. I Årbok for Inderøy 2001 er det gjengitt ei historie om første gongen det var offentleg juletrefest der i området. Dette var rundt 1865. Det levde to brør på den tida som var kjent som artigkailla og replikkunstnarar, og dei var møtt opp. Den nybakte læraren hadde fått ordna med juletre, og oppi det hadde han hengt nokre papirlappar som han hadde skrive ting på (skriftstad, truleg, eller kanskje andre visdomsord). Så tok han ned ein av lappane: – Nu skal vi høre hva juletreet har å si til oss. – Ja no ska du hør når råteilla bynne å snakk, sa ein av spissburane. Det var visst vanskeleg å få tilbake høgtidstemninga etter den! Ordet telle går også inn på Helgeland i tillegg til Trøndelag. Telle er sjølsagt i slekt med det svenske tall, som betyr furu (og som er brukt om furu somme stader i grensetraktene, som Røros og Lierne). Islandsk har þella. På Nordmøre seier ein toll(e) om furu.

Advertisements

Single Post Navigation

2 thoughts on “Teill

  1. Ellie on said:

    Det som er interessant, er at Telemark, ifylgje Store Norske Leksikon, tyder «furumarka», og ordet kjem også frå islandsk «þella» eller «þelli»!

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

%d bloggers like this: